Dat almaýan polat burawlamak üçin iň talapkär materiallaryň biridir. Ýumşak polatdan ýa-da alýuminden tapawutlylykda, ol ýaramaz tehnikany we nädogry gurallary çalt we görnükli ýagdaýda — döwülen bölekleriň, uly deşikleriň we gödek ýüz örtükleriniň üsti bilen jezalandyrýar. Bu gollanmada dat almaýan polat näme üçin şeýle hereket edýändigi we munuň dogry buraw bölegini saýlamak, dogry parametrleri goýmak we önümçilik döwründe hili yzygiderli saklamak üçin näme aňladýandygy düşündirilýär.
Näme üçin polatdan ýasalan polaty burawlamak kyn
Meseläni düşünmek materialyň özünden başlanýar. Poslamaýan polat, esasanam 304 we 316 ýaly austenitik markalar, burawlamagy beýleki metallaryň köpüsine garanyňda has kynlaşdyrýan iki häsiýete eýedir.
Işi berkeltmek
Dat almaýan polat mehaniki streslere, şol sanda burgudan çykýan kesiji güýçlere sezewar edilende, kesiş zolagyndaky material çalt gataýar. Bu iş gatamagy diýlip atlandyrylýar we ol austenitik dat almaýan polat görnüşlerinde beýleki umumy inženerçilik materiallaryna garanyňda has çalt bolýar.
Iş ýüzünde bu şeýle diýmekdir: eger burguç arassa kesmegiň ýerine togtadylsa, haýallasa ýa-da sürtülse, uçuň aşagyndaky ýüz birnäçe sekuntda gatylaşýar. Soňra indiki kesiş geçmesi öňküsinden has gaty gatlaga duş gelýär. Bu gurallaryň aşynmagyny ep-esli çaltlaşdyrýar we düzedilmese, işiň çukuryň içine çuňlaşmagyna getirýär - bu bolsa işiň dowam etmegine görä has kynlaşmagyna getirýär.
Pes ýylylyk geçirijiligi
Dat almaýan polat ýumşak polat ýa-da alýumin bilen deňeşdirilende ýylylygy ýaramaz geçirýär. Burawlama wagtynda kesmek uly ýylylyk döredýär. Gowy ýylylyk geçirijiligi bolan materialda bu ýylylygyň köp bölegi iş bölegi we bölekleri tarapyndan äkidilýär. Dat almaýan polatda ýylylyk kesiji gyrada jemlenýär.
Işiň berklenmeginiň we ýylylyk konsentrasiýasynyň utgaşmasy garyşyklaşma meselesini döredýär: burgunyň uçy gyzanda, onuň kesiji gyrasyndaky gatylygy pese gaçmaga başlaýar. Ýumşak gyra has az netijeli kesýär, has köp sürtülme döredýär, has köp ýylylyk döredýär - we sikl uç bozulýança dowam edýär.
Dogry buraw uçuny saýlamak: M2 we M35
Dat almaýan polaty burawlamakda iň möhüm üýtgeýji zat buraw uçlarynyň materialydyr. Senagat şertlerinde iň köp ulanylýan iki wariant M2 we M35 ýokary tizlikli polatdyr. Olaryň arasyndaky tapawudy düşünmek, köp alyjylaryň pikir edişinden has möhümdir.
M2 ýokary tizlikli polat
M2 ýokary tizlikli polatlaryň standart görnüşidir we dünýäde iň köp öndürilýän buraw uçlary materialydyr. Onuň düzümi — takmynan 6% wolfram, 5% molibden, 4% hrom we 2% wanadiý — oňa gowy berklik, amatly berklik we dürli umumy materiallarda ýeterlik iş görkezijisini berýär.
M2-niň poslamaýan polat işleri üçin çäklendirmesi onuň gyzgyn gatylygydyr, bu hem gyzyl gatylyk diýlip atlandyrylýar. Bu materialyň ýokary temperaturada berkligini saklamak ukybyny aňladýar. M2 550–600°C töwereginde berkligini manyly derejede ýitirip başlaýar. Poslamaýan polatdan burawlamada, esasanam önümçilik şertlerinde ýa-da sowadyş ýeterlik bolmadyk mahaly, kesiji gyralaryň temperaturasy bu aralykdan yzygiderli geçýär.
Gyra ýumşalanda, ol kesmegi bes edýär we sürtülmäge başlaýar. Sürtülme güýçlenýär, gyzgynlyk has-da güýçlenýär, iş bilen berklenen gatlagyň içine girmek kynlaşýar we guralyň ömrü kesgin pese gaçýar. Bu döwülme hemişe birden bolmaýar - adatça ol iýmitlenmegiň has agyrlaşmagy, deşigiň çykyşynyň töwereginde köp çümdürilme we uç gutarnykly döwülmezden öň deşigiň diametriniň durnuklylygynyň ýaramazlaşmagy bilen ýüze çykýar.
M35 kobalt ýokary tizlikli polat
M35 takmynan 5% kobalt goşulyp, M2 bilen birmeňzeş esas düzümini ulanýar. Kobalt kesmäge gönüden-göni gatnaşmaýar — ol karbidleri emele getirmeýär ýa-da otagyň temperaturasynda hiç hili manyly ýagdaýda gatylyk goşmaýar. Onuň wezipesi, esasan, polat matrisasyny ýokary temperaturada durnuklaşdyrmakdan, gatylygyň pese gaçmaga başlaýan nokadyny ýokarlandyrmakdan ybaratdyr.
M35 peýdaly gatylygy takmynan 630–650°C çenli saklaýar. M2 bilen deňeşdirilende 50–80°C tapawut az ýaly bolup görünse-de, gurallaryň ömrü bu aralykda temperatura örän duýgurdyr. Austenitik polatda gözegçilik edilýän deňeşdirme synaglarynda, M35, adatça, deň şertlerde M2-den iki-üç esse köp deşik öndürýär - we iş kesilen kesikler, üýtgeýän iýmitlendirme tizligi ýa-da kämil bolmadyk sowadyş bilen baglanyşykly bolanda, köplenç has köp.
Alyjylar üçin ykdysady deňeşdirme aňsat: M35 bitleri birlik üçin has gymmat, ýöne deşilen her bir deşigiň bahasy - çalşyryş ýygylygyny, enjamyň işlemeýän wagtyny we pes hilli deşiklerden ret edilme derejesini hasaba almak bilen - poslamaýan polat bilen baglanyşykly islendik önümçilik şertlerinde, adatça, has pesdir.
M2 henizem kabul ederlikli bolanda
M2 poslamaýan polat üçin düýbünden ýaramsyz däl. Aşakdaky şertlerde ol ýeterlik derejede işläp biler:
•Köp suw joşduryjy sowadyjy bilen pes kesiş tizligi
•Deşikleriň arasynda uçuň sowamagy üçin wagty bolan aralykly, az göwrümli burawlama.
•Burawlaýjynyň iş bölegi bilen gysga wagtlap aragatnaşykda bolýan inçe material (≤3 mm)
•Baha çäklendirmeleri M35-i amaly däl edende we deşikleriň hiline çydamlylyk giň bolanda
Ýokary göwrümli önümçilikde, galyň materiallarda ýa-da ölçeg takyklygynyň möhüm bolan ýerlerinde M35 has ygtybarly saýlawdyr.
Kesme tizligi we iýmitlendirme tizligi
Dogry bit materialy bilen hem, nädogry kesiş parametrleri wagtyndan öň döwülmäge sebäp bolar. Gözegçilik edilmeli iki üýtgeýji kesiş tizligi (ýüz tizligi m/min-de görkezilýär ýa-da berlen diametr üçin RPM-e öwrülýär) we iýmitlendirme tizligi (burgunyň her aýlawda nähili tizlik bilen öňe gidýändigi).
Kesme tizligi
Dat almaýan polat üçin HSS burgularynyň maslahat berilýän ýüz tizlikleri ýumşak polatdan has pesdir. Austenitik derejeler üçin umumy görkezmeler (304, 316):
•M2 HSS: 10–15 m/min ýerüsti tizlik
•M35 kobalt HSS: 15–25 m/min ýerüsti tizlik
Bular aýlanma/minut tizligine şeýle öwrülýär: aýlanma/minut = (ýüzleýiş tizligi × 1000) ÷ (π × burgunyň diametri mm). 20 m/min tizlige gönükdirilen 316 poslamaýan polatdan ýasalan 10 mm M35 burgusy takmynan 637 aýlanma/min tizlikde işlejek.
Dat almaýan polaty deşmekde iň köp ýaýran ýalňyşlyk gaty çalt işlemekdir. Ýokary tizlik sowadyjy suwuklygyň ony aýyryp bilmeginden we çipiň ony alyp gitmeginden hem çalt ýylylyk döredýär. Uç gyzýar, gyrasynyň berkligini ýitirýär we ir döwülýär. Ýumşak polat ýa-da alýuminiýi deşmäge öwrenişen operatorlar köplenç dat almaýan polaty iki-üç esse ýokary tizlikde işleýärler.
Iýmitlenme tizligi
Iýmitlendirme tizligi uçuň sürtülmeginiň ýerine üznüksiz kesmegi üçin ýeterlik derejede ýokary bolmalydyr. Örän ýeňil iýmitlendirme uçuň iş bilen berklenen ýüzünden geçmän, materialy aýyrmazdan ýylylyk öndürmegine mümkinçilik berýär. Bu deşikde işiň wagtyndan öň berkleşmeginiň esasy sebäbidir.
Dat almaýan polat üçin maslahat berilýän iýmitlendirme tizligi (her aýlaw üçin): diametri 5 mm-e çenli uçlar üçin 0,05–0,10 mm; 5–15 mm üçin 0,10–0,20 mm; 15 mm-den ýokary 0,20–0,35 mm. Bu başlangyç nokatlardyr — synlanan uçlaryň emele gelmegine, kesiş sesine we burgunyň ujundaky temperatura esaslanyp sazlanýar.
Parametrleriň dogrudygynyň iň ygtybarly görkezijisi çipdir. Inçe, berk bükülýän çip dogry kesilýändigini görkezýär. Uzyn, sapak ýaly çipler iýmitiň juda ýeňildigini görkezýär. Toz ýa-da reňksiz çipler bolsa aşa gyzgynlygy görkezýär.
Sowadyjy we ýaglaýjy
Dat almaýan polatdan deşilende sowadyjy serişde hökmany däl. Onuň iki wezipesi bar: kesiş zolagyndan ýylylygy aýyrmak we sürtülme netijesinde döreýän ýylylygy azaltmak üçin uçlaryň fleýtalary bilen deşik diwarynyň arasyndaky serheti ýaglamak.
Suw basdyrýan sowadyjy suwuklyk (takmynan 8–10% garylan ereýän ýag) maşyn gurallarynyň gurluşlarynda iň netijeli usuldyr. Suw basdyrýan sowadyjy suwuklyksyz el bilen burawlamak ýa-da buraw pressleri bilen işlemek üçin, burawlamazdan öň we burawlamagyň dowamynda kesiji suwuklyk uça we giriş nokadyna gönüden-göni çalynmaly. Deşikleriň hiliniň ýa-da gurallaryň ömrüniň möhüm bolan islendik ýagdaýda poslamaýan polatdan gurak burawlamakdan gaça durmaly.
Sowadyjy suwuklyk üpjünçiligi kesiş zolagyna ýetmeli. Galyň iş böleklerinde (15–20 mm-den ýokary) daşarky suw akdyryjy suwuklyk bitiň ujuny ýeterlik derejede sowadyp bilmez - bu ýagdaýlarda, çipleri arassalamak we sowadmaga mümkinçilik bermek üçin sowadyjy gurallary ulanmak ýa-da bitiň döwürleýin yza çekilmegi zerurdyr.
Geometriýa we nokat burçy
Standart 118° burçly burgular umumy maksatlar üçin niýetlenendir. Dat almaýan polat üçin 135° bölünen nokatly geometriýa iki sebäpden has netijelidir.
Ilki bilen, bölünen nokat standart ýer böleklerinde bar bolan kesijiň gyrasyny ýok edýär. Kesijiň gyrasy kesmeýär - ol itekleýär we gyrylýar, bölekleri aýyrmazdan ýylylyk döredýär. Ony aýyrmak, kesijiň degip başlanda derrew kesip başlaýandygyny we başlangyç gyzgynlygyň ýokarlanmagyny we typmak meýlini azaldýandygyny aňladýar.
Ikinjiden, 135° has ýakymly burç kesiji güýçleri kesiji dodaklar boýunça has deň paýlaýar, birlik meýdana düşýän ýükü azaldýar we gaty ýa-da iş bilen berklenýän materiallarda bitleriň çydamlylygyny ýokarlandyrýar.
Poslanmaýan polatdan ýasalan burawlaýyş işleriniň köpüsi üçin 135° bölünen nokady bolan M35 kobalt burçy dogry başlangyç tehniki häsiýetnamadyr.
Gurnama we iş alyp barmak
Gurnamanyň berkligi ýumşak materiallara garanyňda poslamaýan polatda has möhümdir. Uç bilen iş bölegi arasyndaky islendik titreme ýa-da egilme uçuň üznüksiz kesilmeginiň ýerine aralykly sürtülmegine sebäp bolýar, bu bolsa işiň berkleşmegine we gyralarynyň döwülmegine sebäp bolýar.
Iş bölekleri elde däl-de, berk berkidilmelidir. Buraw uçuny önümçilik işine başlamazdan öň, onuň çyzyksyzlygyna barlamaly — hatda az mukdarda çyzyksyzlygam kesiji dodaklaryň deň däl derejede aşynmagyny çaltlaşdyrýar. Gysga uç uzaldyşlary uzyn uzaltmalara garanyňda has amatlydyr; has uzyn uzaltmalar ýük astynda egilmäni artdyrýar.
Inçe polatdan ýasalan listde deşik açmak üçin, merkezi deşik ýa-da gözegçilik deşigi kesişiň başynda dyrmaşmagy azaldýar. Deşik çykarmak üçin, ýumşak polatdan ýa-da alýuminden ýasalan arka plastinka, burç döwülýän mahaly köplenç ýüze çykýan burçlanmanyň we materialyň ýyrtylmagynyň öňüni alýar.
Gysgaça mazmun: gözegçilik edilmeli esasy üýtgeýjiler
•Uç materialy: poslamaýan polatdan ýasalan islendik önümçilik burawlamalary üçin M35 kobalt HSS ulanyň. M2 ylalaşykdyr.
•Kesme tizligi: ýumşak polatdan ýasalandan has haýal işleýär. Yssylyk esasy näsazlyk mehanizmidir.
•Iýmitlendirme tizligi: hemişe oňyn iýmitlendirmegi saklaň. Ýeňil sürtmek işiň gatylaşmagyna sebäp bolýar.
•Sowadyjy suwuklyk: kesiş zolagyna yzygiderli çalyň. Gury burawlama guralyň ömrüni ep-esli gysgaldýar.
•Geometriýa: Dat almaýan polat üçin 118° standartdan 135° bölüniş nokady has amatlydyr.
•Berklik: berk gysyň, çyzyklaryň çykmagyny azaldyň, uzak wagtlap uzaldylmagyndan gaça duruň.
Dat almaýan polatdan burawlamak asla kyn däl — gurallar ýa-da parametrler başga material üçin saýlananda kynlaşýar. Dogry bit spesifikasiýalary, degişli tizlikler we iýmitler, şeýle hem yzygiderli sowadyjy suwuklyk ulanylyşy bilen, önümçilik möçberinde doly gözegçilik edilip bilner.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 6-njy maýy