Seriýa: Buraw uçlary näme üçin döwülýär | 15-nji makala
Açarsözler: poslamaýan polaty burawlamak, näme üçin poslamaýan polaty burawlamak kyn, poslamaýan polatda berklik, poslamaýan polat üçin buraw uçlary 304 316, M35 kobalt HSS buraw uçlary, poslamaýan polat bölekleriniň döwülmegi, pes ýylylyk geçirijiligi poslamaýan polat, poslamaýan polatdan gurlan gyra, 135 bölünen nokatly poslamaýan polat, gyzyl gatylykly buraw uçlary, berklik burawynyň näsazlygy, poslamaýan polat burawlaýyş aýlanma tizligi
304 ýa-da 316 poslamaýan pollary deşýän dükanyň pollarynda deşip görenlerden meseläniň nämedigini soraň, ylmy düşünje almazdan öň şol bir sözü alarsiňiz: ýapyşykly. Buraw diňe garşylyk görkezmeýär - çukurda näçe köp wagt galsaňyz, ony iteklemek has kynlaşýar. Bu düşündiriş dogry. Şeýle hem, ol doly däl.
Dat almaýan polat gaty bolandygy üçin ony burawlamak kyn däl. Taýýarlanan ýagdaýynda, 304 we 316 ýaly umumy markalar köplenç berkidilen gural polatdan ýumşak bolýar. Dat almaýan polaty tapawutly edýän zat, ony burawlamak bir wagtyň özünde dört aýry mehaniki hereketi döredýär we her biri beýleki üçüsini has erbetleşdirýär. Diňe "dat almaýan polat berk" diýip bilmek bilen çäklenmän, eýsem bu halkany düşünmek hem işleýän burawlama prosesini bölekleri iýýän prosesden tapawutlandyrýar.
Bu gatylyk meselesi däl
Eger diňe berklik meseläni düşündirýän bolsa, has berk burguç ony çözüp bilerdi. Iş ýüzünde köp ussahanalar has berk burguç bilen täzelenýärler we şol bir sanda deşiklerde ony ýakýarlar. Sebäbi aşakdaky dört mehanizm birbada işlemeýär - olar biri-birini halka görnüşinde iýmitlendirýär we halka aslynda burguçy zaýalaýar.
● Çeýelik we çatlaryň gowşak döwülmegi — material arassa gyrylmaýar
● Pes ýylylyk geçirijiligi — öndürilýän ýylylygyň gidjek ýeri ýok
● Işläp berkidip bolýar — ýüz kesjek bolýan ýeriňizde gatylaşýar
● Kesiji gyradaky ýylylyk konsentrasiýasy — burgu iş böleginiň özüne siňdirip bilmeýän jezasyny çekýär
Bularyň her biri aýratynlykda austenitik polatdan ýasalan metalyň belli bir häsiýetidir. Işlemeýän ýagdaýdaky alyjylar, hakykatda, dört metalyň hemmesi bir wagtda işleýän wagty nämeleriň bolup geçýändigini başdan geçirýärler.
Näme üçin polat "ýapyşýan" ýaly duýulýar - Süýümlilik we çatlamagyň ýaramazlygy
304 we 316 uglerodly polatdan has çeýedir, bu bolsa materialyň gysga döwülen böleklere bölünmeginiň ýerine, kesiji tarapyň öňünden deformasiýa bolup, uzalýandygyny aňladýar. Netijede, ýumşak polatda bolýan kiçi döwülen bölekleriň ýerine uzyn, üznüksiz, spiral döwülen bölek emele gelýär.
Dat almaýan polat önümçilik salgylanmalarynda austenitik derejeleri hut şu şertlerde beýan edilýär — işlenilende "ýokary iş gatylaşma tizligine we çipleriň döwülmeginiň ýaramaz häsiýetlerine" eýe bolmak.
Çeşme: umumy polatdan ýasalan işleme boýunça salgylanma edebiýaty (önümçilik senagatynyň tehniki görkezmesi).
Uzyn spiral şekilli çipler diňe bir hapa görünmeýär. Olar burawyň göwresini gurşap alýar, fleýtalara ýerleşdirýär we erbet ýagdaýlarda guraly doly gysýar. Gaplanan fleýta çipleri - ýa-da gyzgynlygy - deşikden çykaryp bilmeýär, bu bolsa meseläni göni indiki bölege iterýär.
Gider ýeri bolmadyk yssylyk
Dat almaýan polatlaryň ýylylyk geçirijiligi uglerodly polatlaryňkydan üçden bir bölegine deňdir — adatça adaty uglerodly polat üçin 30–60 W/m·K bilen deňeşdirilende, 15–30 W/m·K aralygynda bolýar. Iş ýüzünde, bu kesiji gyrada emele gelýän ýylylygyň ýumşak polatdaky ýaly töweregindäki iş bölegine ýaýramaýandygyny aňladýar. Ol burgunyň iň köp iş edýän ýerinde jemlenen bolýar.
Adatça, kesilen ýylylygyň uly bölegi çip bilen aýrylýar. Emma biziň ýaňy beýan eden çipimiz — uzyn, sapakly, fleýtalara gaplanan — deşigi netijeli arassalamaýar. Çip bilen az ýylylyk çykýar we yzda galan zat gural we täze kesilen ýüz tarapyndan siňdirilýär. Bu çipleriň gowşak ewakuasiýa edilmegi bilen gyralaryň temperaturasynyň arasyndaky gönüden-göni baglanyşyk: bu iki aýry mesele däl, bu öz-özünden çylşyrymlaşýan bir mesele.
Işi berkeltmek — Çukur yza gaýdanda
Bu, adatça, buraw uçuny hakykatdanam öldürýän bölekdir we ýokarda beýan edilen gyzgynlygyň gönüden-göni netijesidir. Kesiji gyra kesmegiň ýerine sürtülende — az iýmit, gaty köp tizlik ýa-da deşigiň ortasynda bir pursatlyk ikirjiňlenme — sürtülme we basyş sowuklygy ýüziň inçe gatlagyny emele getirýär. Şol gatlak berkeýär. Poslamaýan pollarda täsirlenen zolak takmynan 40–50 HRC ýetip biler, bu bolsa burgunyň köplenç kesmek üçin niýetleneninden has berkdir.
Duzak: material halkasy berkidensoň, burgunyň indiki aýlawda ony dişlemek has kyn bolýar, bu bolsa has köp sürtülmäge sebäp bolýar we bu bolsa ýüzüni has-da berkidýär. Ol öz-özüni berkidýär we burgunyň arassa kesmegini bes eden pursadynda işläp başlaýar.
Şonuň üçin hem poslamaýan pol üçin standart ussahana düzgüni mutlakdyr: şpindel aýlanýan wagty hiç haçan iýmitlendirmegi bes etme. Uç material bilen degip duran mahaly bir ýa-da iki sekuntlyk arakesme, şol ýeri şol bir burgunyň soňra kesip biljek derejesinden has berkitmäge ýeterlikdir.
Dört faktor nähili birleşýär
Zynjyr görnüşinde düzülse, näsazlyk yzygiderliligi şeýle görünýär:
Buraw uçunyň özüniň nirede girýändigi
Ýokardakylaryň hemmesini göz öňünde tutup, "gatyrak" burgu ujyny alyp, meseläniň çözülendigini pikir etmek höwes döredýär. Bu nädogry çarçuwa. M35 kobalt HSS-iň standart M2 HSS-den poslamaýan polatda has gowy işlemeginiň sebäbi M35-iň diňe gaty bolmagy däl - M35-iň has ýokary temperaturada berkligini we kesiş ukybyny saklamagydyr. M2 HSS takmynan 400°C-da gyra berkligini ýitirip başlaýar; M35-iň kobalt mukdary gyzyl-gatylyk çägini takmynan 600°C-a çenli ýokarlandyrýar.
Polatdan ýasalan burawlaýyş işleriniň esasy meselesi hiç ýere gitmeýän gyzgynlyk bolandygy sebäpli, ýokary temperaturada kesiji tarapyny saklaýan burawlaýyş görnüşi diňe bir umumy aşynma garşy durmak bilen çäklenmän, eýsem hakyky mehanizmi çözýär. Bu yzygiderliligi aýdyň görkezmek gerek:
Polat konsentrlenen ýylylyk döredýär → iň öňdebaryjy temperatura ýokarlanýar → standart HSS gatylygyny ýitirýär we has çalt solgunlaşýar → solgun gyra kesmegiň ýerine sürtülýär → sürtülme işiň gatylaşmagyna → has köp gyzgynlyga → näsazlyga sebäp bolýar. M35 kobalt bu halkany "gyra gatylygyny ýitirýär" ädiminde kesýär — işiň gatylaşma ädiminde däl we RPM/iýmit ädiminde däl.
Nokat geometriýasy şol bir sebäpden, başga bir tarapdan möhümdir. 135° bölünen nokat (bu seriýanyň "Geometriýa" klasterinde beýan edilýär) çukuryň başynda konki sürmek we ýöremek mümkinçiligini azaldýar, bu bolsa kesijiň arassa kesmegiň ýerine sürtülýän wagtyny gysgaldyrýar. Girişde konki sürmekligiň az bolmagy, çukuryň heniz başlamazdan öň işiň gatylaşmagyny başlatmak üçin az mümkinçilik berýär.
Bularyň hiç biri dogry prosesiň ornuny tutmaýar. Dogry dürsleşdirilen M35 kobalt uçlugy nädogry aýlanma tizliginde, iýmit basyşy bolmazdan ýa-da orta deşikde galyp duran bolsa-da, materialy berkleşdirip, döwülýär — standart HSS uçlugyndan birneme gijä galýar. Burawlaýjynyň derejesi potology ýokarlandyrýar; ol aşagyndaky ýaramaz parametrleri düzetmeýär.
Polatdan ýasalan işler üçin burgulary satyn alanyňyzda bu näme aňladýar?
Eger poslamaýan polatdan burawlamak önüm liniýaňyzyň ýa-da müşderileriňiziň ulanylyşynyň yzygiderli bölegi bolsa, sargyt bermezden öň birnäçe soragy soramak peýdalydyr:
● Kobaltyň görnüşi hakykatdanam M35 ýa-da M42 — gaplamadaky diňe "datlanmaýan polat üçin" ýazgysy däl-de, kobaltyň mukdary bilen tassyklanýarmy?
● Nokat geometriýasy 135° bölünen nokady ýa-da ýumşak polat üçin niýetlenen standart 118° konus şekilli nokady öz içine alýarmy?
● Polat üçin maslahat berilýän aýlanma/iýmit gymmatlyklary hakykatdanam ahyrky ulanyja habar berilýärmi ýa-da olaryň çaklamagyna galdyrylýarmy?
● Maslahat berilýän prosesde sowadyjy suwuklyk ýa-da kesiji ýagy goşulýarmy ýa-da gizlinlikde kabul edilýärmi?
Bu soraglaryň hiç biriniň umumy dogry jogaby ýok — olar poslamaýan poluň derejesine, deşikleriň çuňlugyna we enjama baglydyr. Emma olary siziň bilen bilelikde öwrenip bilýän üpjün ediji, adatça, diňe has çylşyrymly önüm adyny hödürleýän üpjün edijiden has öňde barýar.
Bu seriýa barada
"Buraw uçlary näme üçin şowsuz bolýar" atly tehniki seriýa biziň önümçilik toparymyz tarapyndan ýazylandyr. Her makala buraw uçlarynyň işiniň bir aýratyn faktoryna — çig maldan başlap, gaplama çenli — ünsi jemleýär. Maksat ýönekeý: alyjylara hakykatda näme satyn alýandyklaryny we haýsy soraglary bermelidiklerini düşündirmäge kömek etmek.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 17-nji sentýabry